လူမႈတရားမွ်တေရး

0

သမိုင္းေၾကာင္းတေလွ်ာက္လုံးတြင္ လူမႈဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈရရွိရန္ ျပင္းျပသည့္ ေစ့ေဆာ္မႈမ်ားက လူသားတို႔ကို လႈပ္ရွားမႈမ်ားျဖစ္ေအာင္ ႐ိုက္ခတ္ေစခဲ့ပါသည္။ လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈ ဆိုသည္မွာလည္း လူ႔အဖြဲ႕အစည္း အတြင္းရွိ အစုအဖြဲ႕မ်ား၊ သို႔မဟုတ္ လူတန္းစားအသီးသီးအေပၚ မမွ်မတဆက္ဆံမႈႏွင့္ အခြင့္အလမ္းပိုင္းဆိုင္ရာ မညီမွ်မႈမ်ားကို အသိအမွတ္ျပဳျခင္းႏွင့္ ေျဖရွင္း ေပးျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ကိုလိုနီေခတ္ ႐ုန္းကန္ လႈပ္ရွားမႈမွာ လြတ္လပ္ေရးအတြက္ ႐ုန္းကန္လႈပ္ရွားမႈတခုသာမက လူမႈဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈအတြက္ ႐ုန္းကန္လႈပ္ရွားမႈလည္း ျဖစ္ပါသည္။
ထို႔ေၾကာင့္ ကိုလိုနီေခတ္ႏွင့္ ကိုလိုနီေခတ္ေႏွာင္းပိုင္းတို႔၌ ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ လူအမ်ားစုက လက္ဝဲအဖြဲ႕အစည္းမ်ားအတြင္းသို႔ ေရာက္ရွိသြားၾကျခင္းမွာလည္း လူမႈဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈက အေရးႀကီးသည္ဟု ထင္ျမင္ယူဆၾကျခင္းေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။ ထိုမွတဖန္ ၿပီးခဲ့သည့္ ဆယ္စုႏွစ္ မ်ားအတြင္းက လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အယူအဆမ်ားကို တပ္မေတာ္ အသိုင္းအဝိုင္း၏ အခြင့္ထူးခံကိစၥမ်ားကို ေလွ်ာ့ခ်ေရး၊ တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ ဘာသာေရး ဆိုင္ရာ လူနည္းစုမ်ားအတြက္ တန္းတူညီမွ်အခြင့္အေရး ရရွိေရးဆိုင္ရာ ႐ုန္းကန္လႈပ္ရွားမႈမ်ား အျဖစ္ ေဖာ္ျပခဲ့ၾကပါသည္။ ထို႔အျပင္ ျပည္သူ လူထု၏ အယူအဆမ်ားကို ဖြင့္ဟေဖာ္ထုတ္ႏိုင္မည့္ အေျခအေန က်ယ္ျပန႔္လာျခင္းေၾကာင့္ လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈကို ေဇာင္းေပးသည့္ အစုအဖြဲ႕ မ်ားလည္း ျမန္မာႏိုင္ငံ၌ ဖြဲ႕စည္းေပၚေပါက္လာခဲ့ပါသည္။ ဥပမာျပရမည္ဆိုပါက လိင္အေျချပဳ အၾကမ္းဖက္မႈ (gender-based violence) အဆုံးသတ္ရန္ ေရွ႕ေဆာင္ဦး႐ြက္ျပဳသည့္ အဖြဲ႕ အစည္းမ်ား၊ ထြန္ယက္စိုက္ပ်ိဳးမည့္ ေျမယာမ်ားကို ျပန္လည္ရရွိေရး၊ သို႔မဟုတ္ ဥပေဒ ျပဌာန္းခ်က္မ်ားအတိုင္း နစ္နာေၾကး လုံလုံေလာက္ေလာက္ ရရွိေရးတို႔အတြက္ လယ္သမား အဖြဲ႕အစည္းမ်ားလည္း ပါဝင္ပါသည္။
လူ႔အဖြဲ႕အစည္းတခုအတြင္း လူမႈဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈ ရရွိရန္ အဓိက လိုအပ္ခ်က္ သုံးခု ရွိပါသည္။ ပထမဆုံးအခ်က္မွာ ထိုအယူအဆအတိုင္း အေလးထားသည့္ စိတ္ခံစားခ်က္ ျပည့္ျပည့္၀၀ ရွိရပါမည္။ ဤအေနအထားအတိုင္း အၿမဲတေစ မရွိတတ္ၾကပါ။ လူသားတို႔၏ စိတ္ဆႏၵမ်ားျဖစ္သည့္ ကန႔္သတ္ပိတ္ပင္မခံရေသာ လြတ္ေျမာက္မႈႏွင့္ မိမိတို႔၏အစုအဖြဲ႕က အျခားအဖြဲ႕အေပၚ အႏိုင္ရျခင္းကို တန္ဖိုးထားသည့္ လူသားတို႔၏ တိမ္းညႊတ္မႈမ်ားလည္း ရွိေန ၾကရာ လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈ သေဘာတရားႏွင့္ပတ္သက္၍ ဝိေရာဓိ တင္းမာမႈမ်ားျဖစ္ေစ ပါသည္။ ကမၻာေလာကႀကီးတြင္ အရႈံးအျမတ္သင္ပုန္းေခ်သည့္ zero-sum အယူအဆအရ အစု အဖြဲ႕တခု၏ ေအာင္ျမင္ရရွိမႈမွာ အျခားအစုအဖြဲ႕တခု၏ နစ္နာဆုံးရႈံးမႈ ျဖစ္ျခင္းေၾကာင့္ လူသားမ်ားအေနျဖင့္ လူမႈဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈ အား စိုက္လိုက္မတ္တတ္ လုပ္ေဆာင္ေရးကို ဆန႔္က်င္လာေစႏိုင္ပါသည္။ အျခားေသာ ပိတ္ပင္ တားဆီးမႈတခုမွာ လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈ မရွိသည့္ အေျခအေနကိုျဖစ္ေစေသာ စိတ္ေနစိတ္ထား မ်ားႏွင့္ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံမ်ားကို စိန္ေခၚရန္ မလိုလားၾကျခင္းေၾကာင့္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။ သို႔ေသာ္ လူသားမ်ားအေနျဖင့္ တန္းတူညီမွ် ရွိသည့္ အေနအထားတခုမွစတင္မည္ဟု စိတ္ကူးပုံေဖာ္ၾကည့္ခဲ့ၿပီး မိမိတို႔သည္လည္း ခ်မ္းသာ သည့္၊ သို႔မဟုတ္ ဆင္းရဲသည့္ အုပ္စု၊ ေကာင္းက်ိဳးခ်မ္းသာ၊ သို႔မဟုတ္ ခြဲျခားဆက္ဆံမႈကို ဆန႔္က်င္သည့္အုပ္စု မည္သည့္အုပ္စုထဲတြင္ ပါဝင္ကျပအသုံးေတာ္ခံရမည္ကို မသိရွိခဲ့ပါက အားလုံးအတြက္ တန္းတူညီမွ်အခြင့္အေရးရရွိရန္ ပိုမိုေထာက္ခံလိမ့္မည္ဟု နာမည္ေက်ာ္ ႏိုင္ငံေရးသိပၸံပညာရွင္ John Rawls က အခိုင္အမာ ေျပာၾကားခဲ့ပါသည္။
လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈ ရရွိေအာင္ျမင္ႏိုင္ရန္ ႏိုင္ငံေရးအင္စတီက်ဴးရွင္းမ်ား ဖြဲ႕စည္း ထားပုံကလည္း အေရးပါၿပီး ေ႐ြးေကာက္တင္ေျမႇာက္ခံထားရသည့္ အစိုးရအဖြဲ႕မွ်ႏွင့္ မလုံ ေလာက္ပါ။ ထို႔အျပင္ နယ္ပယ္ေနာက္ခံက႑ေပါင္းစုံမွ လူပုဂၢိဳလ္မ်ား ေ႐ြးေကာက္တင္ ေျမႇာက္ခံရၿပီး ဦးစီးဦးေဆာင္အေနအထား မ်ိဳး ရရွိေစႏိုင္မည့္ လုပ္ထုံးလုပ္နည္း စနစ္ မ်ားကိုလည္း အေသအခ်ာ သတ္မွတ္ထား ရွိရပါမည္။ ထိုသို႔လုပ္ေဆာင္ျခင္းေၾကာင့္ က်ယ္ျပန႔္ေသာ ကိုယ္စားျပဳပါဝင္မႈႏွင့္ တာဝန္ယူမႈ၊ တာဝန္ခံမႈတို႔ကို ေသခ်ာေစႏိုင္ ပါသည္။ ထို႔အျပင္ ျပည္သူလူထု၏ နစ္နာ ခံစားရမႈမ်ားႏွင့္ စည္းလုံးစုစည္းႏိုင္မႈတို႔ကိုလည္း ထုတ္ေဖာ္ျပသႏိုင္ရပါမည္။ ထို႔ေနာက္ ႏိုင္ငံသားမ်ားအေနျဖင့္ အစိုးရအဖြဲ႕ တာဝန္ ရွိသူမ်ားႏွင့္ ေတြ႕ဆုံခြင့္ရွိ၍ မိမိတို႔၏အေၾကာင္းကိစၥရပ္မ်ားကို ေရွ႕ေဆာင္ေရွ႕႐ြက္ ျပဳေပးပါရန္ ေျပာဆိုႏိုင္သည့္ အခြင့္အလမ္း မ်ားလည္း ေဖာေဖာသီသီ ရွိရပါမည္။ သို႔မွ သာလွ်င္ အစိုးရအဖြဲ႕ျပင္ပႏွင့္ အစိုးရအဖြဲ႕ တြင္းမွပုဂၢိဳလ္မ်ား လက္တြဲေဆာင္႐ြက္ႏိုင္မည့္ အႀကံေပးေကာ္မတီမ်ား၊ သို႔မဟုတ္ အမႈေဆာင္ အဖြဲ႕မ်ား၏ ဖြဲ႕စည္းမႈပုံစံကို အေျခခိုင္ေစႏိုင္ပါမည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွ ထိုကဲ့သို႔ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ဥပမာေကာင္းတခုမွာ လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားအတြင္းက HIV ကာကြယ္ကုသေရးအတြက္ က်န္းမာ ေရးဝန္ႀကီးဌာနႏွင့္ HIV ေရာဂါပိုးေတြ႕ရွိထားသူမ်ား ပါဝင္ဖြဲ႕စည္းထားေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ပူးေပါင္းေဆာင္႐ြက္မႈပင္ ျဖစ္ပါသည္။ တခ်ိန္တည္းမွာပင္ သီးျခားလြတ္လပ္ေသာ တရား စီရင္ ေရးစနစ္တခုလည္း ရွိထားရမည္ျဖစ္ၿပီး သို႔မွသာလွ်င္ အစိုးရတာဝန္ရွိသူမ်ား သို႔မဟုတ္ အျခား ေသာ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းဝင္မ်ား၏ မမွ်မတဆက္ဆံခံရမႈအတြက္ တရားမွ်တမႈ ရရွိေစမည္ျဖစ္သည္။
အဆုံးသတ္အားျဖင့္ အစိုးရကခ်မွတ္သည့္မူဝါဒမ်ား၏ အရည္အေသြး အက်ိဳးသက္ ေရာက္မႈမွာလည္း လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈ ရည္မွန္းခ်က္မ်ား ေအာင္ျမင္ေရးအေပၚ တိုက္႐ိုက္ သက္ေရာက္မႈရွိေစပါသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာကိစၥရပ္မ်ားတြင္ ဝန္ႀကီးဌာနအသီးသီး၌ တာဝန္ ထမ္းေဆာင္ေနၾကသူမ်ား၏ ကြၽမ္းက်င္မႈကို ျမႇင့္တင္ရန္လိုအပ္သည္။ သို႔မွသာလွ်င္ ထိုသူမ်ား သည္ ဆီေလ်ာ္ေကာင္းမြန္သည့္မူဝါဒမ်ား ခ်မွတ္လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ပါမည္။ အျခားေသာ ကိစၥရပ္ မ်ားတြင္မူ အခ်ိဳ႕ေသာလိုအပ္ခ်က္မ်ားကို ေျဖရွင္းႏိုင္ရန္ အထူးျပဳေလ့လာေနသည့္ အစိုးရမဟုတ္ ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ သို႔မဟုတ္ ယုံၾကည္မႈရွိရွိျဖင့္ အားသြန္ခြန္စိုက္ လုပ္ေဆာင္ေနသည့္ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကို လုပ္ေဆာင္ခြင့္ျပဳသင့္ပါသည္။ မည္သို႔ပင္ဆိုေစ တရား မွ်တမႈကိုအေျခခံသည့္ မူဝါဒမ်ား ျဖစ္ေျမာက္ေအာင္ျမင္ေအာင္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏိုင္ရန္ ေထာက္ခံေပးမည့္ ႏိုင္ငံေရးစိတ္ဆႏၵ အျပည့္အဝ ရွိရပါမည္။
တန္းတူညီမွ်မႈ (Equity) မွာ လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈႏွင့္ပတ္သက္၍ အေျခခံေသာ့ခ်က္ပင္ျဖစ္ပါသည္။ ထို႔အျပင္ အခ်ိဳ႕ေသာအုပ္စုမ်ားအေနျဖင့္ မိမိတို႔သည္လည္း အလားတူ အခြင့္ အလမ္းမ်ားရွိေၾကာင္း မုခ်ယုံၾကည္စိတ္ခ်ႏိုင္မည့္ အရင္းအျမစ္မ်ားလည္း ပို၍လိုအပ္ႏိုင္ပါသည္။ သာဓကအေနျဖင့္ ဆြံ႕အနားမၾကားကေလးသူငယ္မ်ားအတြက္ အထူးျပဳလုပ္ထားသည့္ သင္ ေထာက္ကူပစၥည္းမ်ား ပံ့ပိုးေပးျခင္းေၾကာင့္ ၎တို႔သည္လည္း သက္တူ႐ြယ္တူ သာမာန္ ကေလးမ်ား သင္ၾကားၾကရသည့္ ေက်ာင္းသင္ခန္းစာ သင္႐ိုးညႊန္းတမ္းကို ဆုံးခန္းတိုင္ေအာင္ သင္ၾကားႏိုင္ၾကပါမည္။ ထို႔အျပင္ ေဝးလံေခါင္ဖ်ားေဒသမ်ားရွိ ဆင္းရဲႏြမ္းပါးေသာ မိသားစုဝင္ ကေလးသူငယ္မ်ားအား ေက်ာင္းသို႔ အခမဲ့သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေပးျခင္း၊ သို႔မဟုတ္ ၿမိဳ႕ထဲရွိ အထက္တန္းေက်ာင္းမ်ားတြင္ ပညာ ဆက္လက္သင္ယူႏိုင္ရန္ ေနရာထိုင္ခင္းေပးျခင္းတို႔လည္း လိုအပ္ပါသည္။
အခ်ိဳ႕ေသာတိုင္းျပည္မ်ား၌ မိမိတို႔၏လူမ်ိဳး၊ တိုင္းရင္းသားမ်ိဳးႏြယ္စု၊ သို႔မဟုတ္ လိင္ သေဘာသဘာ၀တို႔ကို အေျခခံ၍ ခြဲျခားဆက္ဆံမႈခံေနရေသာ သမိုင္းေၾကာင္းရွိသည့္ အုပ္စုမ်ား သည္ ေဝစုခြဲတမ္းစနစ္ကို က်င့္သုံးၾကပါသည္။ ေဝစုခြဲတမ္းစနစ္ ဆိုသည္မွာလည္း လူ႔အဖြဲ႕ အစည္းအတြင္း တဖက္ေစာင္းနင္းႏိုင္သည့္ စိတ္ေနစိတ္ထား ျပဳမူေဆာင္႐ြက္ခ်က္မ်ား ရွိေန သည့္တိုင္ ခြဲျခားဆက္ဆံခံေနရေသာ အုပ္စုမ်ားအေနျဖင့္ အခြင့္အလမ္းမ်ား ရရွိႏိုင္ေစမည့္ နည္းလမ္းတခုပင္ ျဖစ္ပါသည္။ အဆုံးစြန္ဆုံးအားျဖင့္ တင္ကူးဆုံးျဖတ္ထားတတ္သည့္ အာဃာ တတရားမ်ားကို သုတ္သင္ဖယ္ရွားႏိုင္ခဲ့ပါက ေဝစုခြဲတမ္းစနစ္လည္း လိုအပ္ေတာ့မည္မဟုတ္ပါ။
ဆင္းရဲေသာႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ႏႈိင္းယွဥ္ခ်က္အရ လိုအပ္ခ်က္မ်ားရွိေနတတ္ရာ လူမႈဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈႏွင့္ ပတ္သက္၍ ခ်က္ခ်င္းလက္ငင္း အေလးေပး ေဆာင္႐ြက္ႏိုင္မည္မဟုတ္ဟု တခ်ိဳ႕က ေျပာၾကပါလိမ့္မည္။ မွန္ပါသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၌ ယင္းလိုအပ္ခ်က္ကို ေထာက္ပံ့ ကူညီ ေပးေနသည့္ ေစတနာ့ဝန္ထမ္း အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ရွိခဲ့ဖူးသည့္ ရာဇဝင္ရွိပါသည္။ သို႔ေသာ္လည္း ထိုအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေဆာင္႐ြက္ခ်က္မ်ားမွာ ႏိုင္ငံေတာ္၏ ပံ့ပိုးကူညီမႈမပါဝင္ဘဲ မျဖစ္ႏိုင္ပါ။ ထို႔အျပင္ လက္ရွိအေနအထားအရလည္း ျမန္မာႏိုင္ငံအေနျဖင့္ ထို႔ထက္ ပိုမိုေကာင္းမြန္ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ပါသည္။ တပ္မေတာ္ကို အထူးအခြင့္အေရးမ်ား ေပးထားရသည့္ ျပဌာန္းခ်က္မ်ား ရွိလင့္ကစား ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ အခန္း(၁) ႏိုင္ငံေတာ္ အေျခခံမူမ်ား၊ ပုဒ္မ(၆)၊ ပုဒ္မခြဲငယ္(င)တြင္ ‘ႏိုင္ငံေတာ္၌ တရားမွ်တျခင္း၊ လြတ္လပ္ျခင္းႏွင့္ ညီမွ်ျခင္းတည္း ဟူေသာ ေလာကပါလတရားမ်ား ပိုမိုထြန္းကားေရး’ဟူေသာအခ်က္ ပါဝင္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ယခု Myanmar Quarterly ဂ်ာနယ္ပါ ေဆာင္းပါးမ်ားကဲ့သို႔ပင္ မညီမွ်မႈမ်ားကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ အေျဖ ရွာႏိုင္မည့္ ေဆြးေႏြးညႇိႏႈိင္းမႈမ်ား လိုအပ္ပါသည္။
လူသားမ်ားအေနျဖင့္ ဂုဏ္သိကၡာရွိစြာ ေနထိုင္ႏိုင္ၿပီး သင့္တင့္ေလ်ာက္ပတ္ေသာ လူေနမႈဘ၀မ်ား ရရွိေစမည့္ အခြင့္အလမ္းမ်ား အခိုင္အမာ ရရွိေစရန္ ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္မႈမ်ား ျပဳလုပ္ႏိုင္ရပါမည္။ ထို ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္မႈမ်ားထဲတြင္ အခမဲ့၊ သို႔မဟုတ္ လူတိုင္းလက္လွမ္း မီႏိုင္မည့္ ပညာေရး၊ အားလုံးအတြက္ အေျခခံက်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ စသည္တို႔ႏွင့္ သက္ ဆိုင္ေသာ ျပဌာန္းခ်က္မ်ား၊ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ လုံၿခဳံစိတ္ခ်မႈအတြက္ အာမခံခ်က္မ်ား၊ အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အလမ္းႏွင့္ ေျမယာအသုံးခ်စီမံခန႔္ခြဲမႈကဲ့သို႔ စီးပြားေရးအရင္းအျမစ္မ်ား စသည္တို႔ ပါဝင္ ပါသည္။
လူ႔အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအတြင္း လူမႈဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈအတြက္ အာမခံႏိုင္သည့္အခါ အျပဳသေဘာအက်ိဳးဆက္မ်ား ေပၚေပါက္လာေစပါသည္။ လူသားမ်ားအေနျဖင့္ လူ႔အဖြဲ႕အစည္း အတြင္း မိမိတို႔ပါဝင္ေနသည္ဟု စိတ္ခံစားမႈကိုရေစၿပီး ယုံၾကည္မႈမ်ား တိုးပြားလာေစသည္။ လူတိုင္းလူတိုင္းအတြက္ အက်ိဳးအျမတ္ျဖစ္ေစမည့္ လူမႈဆိုင္ရာ ေပါင္းစည္းညီၫြတ္မႈႏွင့္ တည္ၿငိမ္မႈရွိေသာ ဝန္းက်င္တခု ဖန္တီးေပးႏိုင္ပါသည္။ ထို႔အျပင္ ကမၻာေလာကႀကီးအေနျဖင့္ လူမႈဆိုင္ရာတရားမွ်တမႈမွ သီးျခားကင္းလြတ္ေနရန္ လုံး၀မျဖစ္ႏိုင္ျခင္းေၾကာင့္ လူသားအားလုံး အတြက္ မွ်တမႈႏွင့္ အခြင့္အလမ္းတို႔မွာလည္း ေရွ႕ဆက္ေဆာင္႐ြက္ရန္ လြန္စြာ ထိုက္တန္သည့္ ရည္မွန္းခ်က္ပန္းတိုင္မ်ားပင္ ျဖစ္ပါသည္။

Share.

About Author

Avatar

Leave A Reply