အေထာက္အကူ ေပးႏုိင္မည့္ ပတ္၀န္းက်င္တစ္ခု ရွာေဖြျခင္း – ကင္ညာမွ အရပ္ဘက္အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ႐ုန္းကန္ခဲ့ရသည့္ ကာလမ်ား

0

The Myanmar Quarterly  အတြဲ ၁ တြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ (ဦး) ေအာင္သူၿငိမ္း၏ Outlook of Rulers: Tactics for Controlling Civil Society Organizations and Protests အုပ္ခ်ဳပ္သူမ်ား ဘက္မွအျမင္ – အရပ္ဘက္ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းမ်ား (CSOs) ႏွင့္ ဆႏၵျပပြဲမ်ားကို ထိန္းခ်ဳပ္နည္းနိသွ်ည္း ေဆာင္းပါးကုိ ကင္ညာႏုိင္ငံမွ အေျခအေနမ်ားႏွင့္ ႏိႈင္းဆဆင္ျခင္ စဥ္းစားၾကည့္ျခင္း။

■ ေနာက္ခံသမုိင္းေၾကာင္း အခ်က္အလက္မ်ား

ကင္ညာႏုိင္ငံသည္ အာဖရိကတုိက္ အေရွ႕ဖက္ ကမ္း႐ုိးတန္း၊ အီေကြတာအနီးတြင္ တည္ရွိၿပီး ၁၉၆၃ ခုႏွစ္၌ ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ရရွိခဲ့ကာ ခါးသီးလွသည့္ အမ်ဳိးသားေရး၀ါဒီ လြတ္ေျမာက္ေရး ႐ုန္းကန္ လႈပ္ရွားမႈမ်ား ေနာက္ပုိင္း ၁၉၆၄ ခုႏွစ္၌ ၿဗိတိသွ်တုိ႔ထံမွ လြတ္လပ္ေရး အျပည့္အ၀ ရရွိခဲ့ပါသည္။ ကင္ညာႏုိင္ငံ၏ လြတ္လပ္ေရးကုိ Mau Mau အုံၾကြလႈပ္ရွားမႈဟု မွတ္ယူေလ့ရွိသည္။ ၁၉၅၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္မ်ားမွ စတင္ခဲ့၍ ေျမယာပုိင္ဆုိင္မႈႏွင့္ ကင္ညာႏုိင္ငံသားမ်ား၏ လြတ္ေျမာက္ေရးအတြက္ တုိက္ပြဲ၀င္ခဲ့ၾကပါသည္။ ကင္ညာႏုိင္ငံ၏ ဧရိယာ အက်ယ္အ၀န္း မွာ ၅၈၂,၆၄၄ စတုရန္းကီလုိမီတာရွိၿပီး အိႏၵိယသမုဒၵရာႏွင့္ ထိစပ္ေနသည့္ ပင္လယ္ကမ္း႐ုိးတန္း ပမာဏမွာ ၁၄၂၀ ကီလုိမီတာ ရွိပါသည္။ တုိင္းျပည္လူဦးေရမွာ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္ စာရင္းမ်ားအရ ၄၈ သန္းခန္႔ရွိၿပီး ၇၅ ရာခုိင္ႏႈန္းမွာ လူငယ္မ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။

■ ႏုိင္ငံေရးႏွင့္ အေရးပါ အရာေရာက္သည့္ ပုဂၢိဳလ္မ်ား

ကင္ညာႏုိင္ငံ လြတ္လပ္ေရး ရၿပီးေနာက္ အဓိကၿပိဳင္ဘက္ ႏိုင္ငံေရးပါတီ ႏွစ္ပါတီသည္ ကုိလုိနီေခတ္လြန္ ဖြဲ႕စည္းအုပ္ခ်ဳပ္ပုံဆုိင္ရာ အစီအစဥ္မ်ား၏ သေဘာသဘာ၀ႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ အခ်င္းမ်ားခဲ့ၾကေလသည္။

ပါတီတစ္ခုက အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကုိ ခြဲေ၀မေပးဘဲ အဖြဲ႕အစည္း တစ္ခုတည္းထံတြင္သာ ထားရွိသည့္ တစ္ခုတည္းေသာ အစုိးရအဖြဲ႕ ဖြဲ႕စည္းရန္ အခုိင္အမာ ေထာက္ခံေသာ္လည္း အျခားပါတီ တစ္ခုကမူ ဖက္ဒရယ္၀ါဒကုိသာ ပုိမုိလုိလား ႏွစ္သက္ခဲ့ပါသည္။ ၁၉၆၃ ခုႏွစ္တြင္ က်င္းပျပဳလုပ္သည့္ “ကုိယ္ပုိင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္” ရရွိေရး ေရြးေကာက္ပြဲ၌ ဂ်ိဳမုိကန္ယက္တာ ဦးေဆာင္သည့္ ကင္ညာအမ်ဳိးသား အာဖရိကသမဂၢ (KANU) က အႏုိင္ရရွိခဲ့သည္။ ၁၉၆၄ ခုႏွစ္၌ လြတ္လပ္ေရး အျပည့္အ၀ ရရွိခဲ့သည့္ေနာက္ ဂ်ိဳမုိကန္ယက္တာမွာ ကင္ညာႏုိင္ငံ၏ သမၼတ ျဖစ္လာခဲ့ပါသည္။ မ်ားမၾကာမီ အတုိက္အခံ ႏိုင္ငံေရးပါတီ ျဖစ္သည့္ ကင္ညာ အာဖရိကန္ ဒီမုိကရက္တစ္သမဂၢ (KADU) ကုိ ဖ်က္သိမ္းေစခဲ့ၿပီး တုိင္းျပည္ကုိလည္း တစ္ပါတီ အာဏာရွင္စနစ္ဆန္ဆန္ ျပဳလုပ္ခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔ေနာက္ ကန္ယက္တာသည္လည္း ၁၄ ႏွစ္ခန္႔ တုိင္းျပည္ကုိ ဦးေဆာင္ခဲ့သည္။ ၿဗိတိသွ်စနစ္ေဟာင္းအရ သမၼတသက္တမ္း ထားရွိသည့္ပုံစံမ်ဳိး ပုံေဖာ္ ထုဆစ္ခဲ့၍ တုိင္းျပည္ေရးရာ ကိစၥရပ္မ်ားတြင္လည္း (KANU) က ၾသဇာလႊမ္းမုိး လာႏုိင္ခဲ့ပါသည္။ ကန္ယက္တာကုိ ဆက္ခံသည့္ ဒန္နီယယ္ အာရပ္ပ္မြိဳင္းကလည္း ယင္းၾသဇာလႊမ္းမုိးမႈကုိ ပုိ၍ ေတာင့္တင္း ခုိင္မာေစခဲ့ၿပီး ၁၉၈၂ ခုႏွစ္၌ လႊတ္ေတာ္က တုိင္းျပည္ကုိ တစ္ပါတီစနစ္ က်င့္သုံးသည့္ႏုိင္ငံအျဖစ္ ေၾကညာခဲ့သည့္ ေသနဂၤဗ်ဴဟာ အေျပာင္းအလဲ တစ္ရပ္ကုိ ေဖာ္ေဆာင္ႏုိင္ခဲ့ပါသည္။ ယင္းကဲ့သုိ႔ ျပဳလုပ္မႈေၾကာင့္ အတုိက္အခံ အင္အားစု အေျမာက္အျမားမွာ ေနာက္ဆယ္စုႏွစ္ တစ္ခုအတြင္း ပါတီစုံ စနစ္သုိ႔ ျပန္လည္ေရာက္ရွိေစရန္ ႐ုန္းကန္ လႈပ္ရွားခဲ့ၾကရပါသည္။ ၁၉၉၂ ခုႏွစ္ အေရာက္တြင္ မြိဳင္း၏ အစုိးရအဖြဲ႕အေနျဖင့္ ျပည္တြင္းႏွင့္ျပည္ပ (မ်ားေသာအားျဖင့္ အလွဴရွင္ႏုိင္ငံ အဖြဲ႕အစည္းမွ ျဖစ္ၾကၿပီး ကင္ညာႏုိင္ငံသည္လည္း ၿဗိတိသွ် ဓနသဟာယအဖြဲ႕မွ ထင္ရွားေသာ အဖြဲ႕၀င္ႏုိင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ ျဖစ္ပါသည္) မွ မ်ားျပားလွေသာ အင္အားစုမ်ား၏ ျပင္းထန္ေသာ ဖိအားမ်ားကုိ လက္ေလွ်ာ့ အ႐ႈံးေပးလုိက္ရၿပီး ေနာက္ဆုံးတြင္ ကင္ညာႏုိင္ငံမွာ ပါတီစုံ ဒီမုိကေရစီစနစ္ကုိ က်င့္သုံးသည့္ ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံ ျပန္ျဖစ္လာခဲ့ပါသည္။ ထုိကဲ့သုိ႔ ကင္ညာႏိုင္ငံကုိ တစ္ပါတီ အာဏာရွင္စနစ္ က်င့္သုံးသည့္ႏုိင္ငံအျဖစ္မွ ႐ုတ္သိမ္းလုိက္ျခင္းႏွင့္အတူ သမၼတ႐ုံး၏ သက္တမ္းကုိ ကန္႔သတ္လုိက္သည့္ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒဆုိင္ရာ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပင္ဆင္ျဖည့္စြက္ခ်က္လည္း ေပၚေပါက္လာခဲ့သည္။ သမၼတမြိဳင္း၏ တုိင္းျပည္ကုိ ၂၄ ႏွစ္တာ အုပ္ခ်ဳပ္မႈလည္း အဆုံးသတ္သြားခဲ့ရပါသည္။ ထုိ႔အျပင္ သမၼတ မြိဳင္း၏ ဒုတိယသက္တမ္း ၿပီးဆုံးလွ်င္ၿပီးဆုံးခ်င္း က်င္းပျပဳလုပ္သည့္ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္ အေထြေထြေရြးေကာက္ပြဲ၌ သူ၏ပါတီ အျပတ္အသတ္ ႐ႈံးနိမ့္သြားခဲ့ရျခင္းက မွတ္သားဖြယ္ရာ ျဖစ္ရပ္တစ္ခုပင္ ျဖစ္ပါသည္။

■ ေရြးေကာက္ပြဲ ေနာက္ပုိင္း ကင္ညာႏုိင္ငံမွ အၾကမ္းဖက္မႈ

၂၀၀၇ ခုႏွစ္တြင္ က်င္းပ ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ အေထြေထြေရြးေကာက္ပြဲ၏ အက်ိဳးဆက္မွာ လြန္စြာ အျငင္းပြားဖြယ္ျဖစ္ၿပီး မဲရလဒ္မ်ားကုိ ေၾကညာၿပီးသည့္ေနာက္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားလည္း ပ်ံ႕ႏွံ႔ျဖစ္ပြားလာခဲ့သည္။

ထုိအၾကမ္းဖက္မႈမ်ား အဆုံးသတ္ သြားေစရန္ ၿပိဳင္ဘက္ ပါတီမ်ားအၾကား အခ်ိန္ကာလၾကာျမင့္စြာ ေဆြးေႏြးညႇိႏႈိင္း ခဲ့ရပါသည္။ ထုိ႔ေနာက္ အဓိက အတုိက္အခံပါတီမ်ား စုေပါင္းၿပီး ၫြန္႔ေပါင္းအစုိးရ တစ္ရပ္ဖြဲ႕စည္း၍ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္အထိ တုိင္းျပည္ကုိ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ရသည့္ ေနာက္ ေနာက္ထပ္ ေရြးေကာက္ပြဲတစ္ခု ထပ္မံက်င္းပျပဳလုပ္ကာ ဂ်ိဳမုိ ကန္ယက္တာ၏ သားျဖစ္သူ အာဏာရလာသည့္ လက္ရွိၫြန္႔ေပါင္း အစုိးရ အုပ္ခ်ဳပ္မႈတစ္ရပ္ ေပၚေပါက္လာခဲ့ပါသည္။ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ေရြးေကာက္ပြဲႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ အေၾကာင္းအရာ တစ္ခ်ဳိ႕မွာ ဤေနရာ၌ ညႊန္းဆုိ ေဖာ္ျပရန္ ထုိက္တန္ပါသည္။ ယင္းတုိ႔မွာ

(၁) ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားမွာ ၂၀၁၀ ျပည့္ႏွစ္၊ ၾသဂုတ္လ၌ ျပ႒ာန္းလုိက္သည့္ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒသစ္အရ က်င္းပျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ ယင္းဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒသစ္မွာလည္း ကင္ညာႏုိင္ငံသားမ်ား၏ ျပင္းျပေသာ ဆႏၵ၊ ရည္မွန္းခ်က္မ်ားမွ ေပၚေပါက္လာသည့္ က်ယ္ျပန္႔ ေသာ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒဆုိင္ရာ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားအတုိင္း ေရးဆြဲထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

(၂) ၂၀၀၇ ခုႏွစ္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားအၿပီး ေပၚေပါက္လာသည့္ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားကုိ တုံ႔ျပန္သည့္အေနျဖင့္ ႏုိင္ငံတကာ ရာဇ၀တ္မႈဆုိင္ရာခုံ႐ုံး (ICC) က လူသားမ်ဳိးႏြယ္ကုိ ဆန္႔က်င္ တုိက္ခုိက္သည့္ ရာဇ၀တ္မႈမ်ားျဖင့္ ကင္ညာႏုိင္ငံေရး ေခါင္းေဆာင္တစ္ခ်ဳိ႕ကို တရားစြဲဆုိ ခဲ့ပါသည္။ (ICC) ၏ တရားစြဲဆုိျခင္း ခံရသူမ်ားအနက္ ေရြးေကာက္တင္ေျမႇာက္ခံ သမၼတႏွင့္ ဒုတိယသမၼတမ်ားလည္း ပါ၀င္ခဲ့ပါသည္။

(၃) အတုိက္အခံမ်ားသည္ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္ ေရြးေကာက္ပြဲ ရလဒ္မ်ားကုိ အျပင္းအထန္ ဆန္႔က်င္ ကန္႔ကြက္ခဲ့ၾကေသာ္လည္း အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားကုိ ေျဖရွင္းေရးထက္ အတုိက္အခံမ်ားကုိ ဆန္႔က်င္ ဖိႏွိပ္အုပ္ခ်ဳပ္ေနသည့္ တရား႐ုံးခ်ဳပ္၏ ဆုံးျဖတ္ခ်က္မ်ားကုိ စိန္ေခၚေနခဲ့ၾကျခင္းသာ ျဖစ္ပါသည္။ ယင္းမွာလည္း တုိင္းျပည္ကုိ သိသိသာသာ အယူ၀ါဒ ႏွစ္ျခမ္းကြဲျပား သြားေစခဲ့ပါသည္။

စီးပြားေရး ဖြံ႕ၿဖိဳးတုိးတက္မႈမ်ား ရွိေသာ္လည္း ကင္ညာႏုိင္ငံအေနျဖင့္ ၁၉၈၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္မ်ားက ၀႐ုန္းသုန္းကားႏုိင္ေသာ အေျခအေန အမ်ားအျပားႏွင့္ ရင္ဆုိင္ခဲ့ရသည္။ စုိက္ပ်ဳိးေရးကုိ အေျခခံသည့္ စီးပြားေရးစနစ္ ျဖစ္ေနသည့္အျပင္ မိမိႏုိင္ငံမွ ထုတ္ကုန္မ်ားကုိ ျပည္ပသုိ႔ တင္ပုိ႔ေရးအတြက္ သင့္ေတာ္သည့္ အေျခခံအေဆာက္အအုံ တစ္ခု ဖန္တီးရန္ လုိအပ္ခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔ျပင္ ကင္ညာႏုိင္ငံ၌ ရင္းႏွီးျမႇဳပ္ႏွံမႈမ်ား တုိးတက္လာေသာ္လည္း မိမိႏုိင္ငံေတာ္၊ ႏုိင္ငံသားမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ တာ၀န္၀တၱရားမ်ားကုိ ေဆာင္ရြက္ရန္ ကမာၻ႔ဘဏ္မွ ေခ်းယူထားေသာ ေခ်းေငြ အမ်ားအျပားလည္း ရွိေနခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ကင္ညာႏုိင္ငံ အေနျဖင့္ အျငင္းပြားဖြယ္ျဖစ္ေသာ ဖြဲ႕စည္းတည္ေဆာက္ပုံဆုိင္ရာ ျပင္ဆင္ညႇိႏိႈင္းမႈ အစီအစဥ္ကုိ ၿပီးေျမာက္ ေအာင္ျမင္ေအာင္ အေကာင္အထည္ေဖာ္ ေဆာင္ရြက္ရန္ ဖိအားေပး ခံခဲ့ရပါသည္။

ထုိကာလ အေတာအတြင္း ဖြံ႕ၿဖိဳးတုိးတက္လာေသာ တုိင္းျပည္စီးပြားေရးကုိ စီမံခန္႔ခြဲရာတြင္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ အမ်ားစုကုိ ပဲရစ္ကလပ္ အလွဴရွင္ႏုိင္ငံမ်ား၏ အစည္းအေ၀းမ်ား၌ ဆုံးျဖတ္ သတ္မွတ္ ေျဖရွင္းေပးခဲ့ပါသည္။

■ ေစတနာ႔၀န္ထမ္း၀ါဒ ျဖစ္ေပၚလာျခင္းႏွင့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္း / NGO မ်ား၏ အခန္းက႑

တုိင္းျပည္ ထူေထာင္သူ သမၼတ ဂ်ိဳမုိကန္ယက္တာသည္ ကုိယ့္အားကုိယ္ကုိး စိတ္ဓာတ္ႏွင့္ ေစတနာ႔၀န္ထမ္း၀ါဒတုိ႔ကုိ ပ်ဳိးေထာင္ေပးရန္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ပါသည္။ ကန္ယက္တာက မိမိ၏ အစုိးရအဖြဲ႕သည္ ဆင္းရဲ မြဲေတမႈ၊ ေရာဂါဘယႏွင့္ မသိနားမလည္မႈတုိ႔ကုိ အျမစ္ျပတ္ ဖယ္ရွား ရွင္းလင္းလုိသည့္ ဆႏၵရွိေၾကာင္း မၾကာခဏ ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆုိခဲ့သည္။ ထုိႀကိဳးပမ္း အားထုတ္မႈမ်ား၌  ကင္ညာႏုိင္ငံသား အားလုံး ပူးေပါင္း ပါ၀င္ၾကရန္လည္း အေလးအနက္ တုိက္တြန္းႏိႈးေဆာ္ ခဲ့ပါသည္။ ကန္ယက္တာ၏ အစုိးရအဖြဲ႕သည္ ဘာသာေရး အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ အျခားေသာ လူသားခ်င္း စာနာေထာက္ထားမႈဆုိင္ရာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ အားထုတ္ ႀကိဳးပမ္းမႈမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္၍ လိႈက္လိႈက္လွဲလွဲ စိတ္အားထက္သန္ခဲ့သည္။ ကင္ညာႏုိင္ငံသားမ်ား၏ ပညာေရး၊ က်န္းမာေရး ႏွင့္ အျခားေသာ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းဆုိင္ရာ လုိအပ္ခ်က္မ်ားကုိ တာ၀န္ယူ ေဆာင္ရြက္ေပးမည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ေပၚေပါက္လာေစရန္လည္း အားထုတ္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ပါသည္။ သိသာ ထင္ရွားေသာအခ်က္မွာ ထုိအဖြဲ႕အစည္း အမ်ားစုသည္ သာသနာျပဳ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ဖြင့္လွစ္သည့္ ေဆး႐ုံမ်ား၊ ေက်ာင္းမ်ားကဲ့သုိ႔ေသာ ၀န္ေဆာင္မႈ လုပ္ငန္းမ်ားကုိသာ အဓိကထား ေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾကျခင္းပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ထုိ႔ေနာက္ လုိအပ္ခ်က္အရ ေပၚေပါက္လာသည့္ အဖြဲ႕အစည္းသစ္မ်ားလည္း ရွိလာခဲ့ရာ ငတ္မြတ္ ေခါင္းပါးသည့္  ဒုမိၻကၡႏၱရကပ္ ဆုိက္ေရာက္ေနသည့္ ေဒသမ်ားသုိ႔ အစာေရစာ ကူညီေထာက္ပံ့ေပးသည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားလည္း ေပၚေပါက္လာခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔အျပင္ ေစတနာ႔၀န္ထမ္း၀ါဒလည္း ပြင့္လန္း လာခဲ့သည့္အတြက္ လုိအပ္ခ်က္အမ်ားစုမွာ ယင္းနည္းလမ္းအားျဖင့္ ေျပလည္သြားခဲ့ရပါသည္။ ထုိ႔အျပင္ ကင္ညာႏုိင္ငံသားမ်ားသည္လည္း ေစတနာ႔၀န္ထမ္း ပညာသင္ၾကားေပးရန္ႏွင့္ အေဆာက္အဦးမ်ား ေဆာက္လုပ္ေပးရန္အတြက္ သူတုိ႔၏ အခ်ိန္မ်ား၊ ကြၽမ္းက်င္မႈမ်ားႏွင့္ လူအင္အားမ်ားကုိ ထည့္၀င္ ေပးအပ္သည့္ အေလ့အက်င့္ ရရွိလာၾကၿပီး အႏိၱမရည္မွန္းခ်က္ ျဖစ္သည့္ ဆင္းရဲမြဲေတမႈ၊ ေရာဂါဘယႏွင့္ မသိနားမလည္မႈတုိ႔ကုိ အျမစ္ျပတ္ ဖယ္ရွားေစႏုိင္မည့္ အျခားေသာ နည္းလမ္းမ်ားအားျဖင့္လည္း ပံ့ပုိးကူညီ ေပးခဲ့ၾကပါသည္။ ၁၉၈၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္မ်ားတြင္ ဟာရမ္ဘီ စိတ္ဓာတ္ အလ်င္အျမန္ ေပၚေပါက္လာၿပီးေနာက္ ကင္ညာႏုိင္ငံအေနျဖင့္ “ဖြဲ႕စည္း တည္ေဆာက္ပုံဆုိင္ရာ ျပင္ဆင္ ညႇိႏိႈင္းမႈ”အရ ၿခိဳးၿခံေခြၽတာေရး စီမံေဆာင္ရြက္မႈမ်ား လုပ္ေဆာင္ရန္ သတ္မွတ္ခဲ့ပါသည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ယင္းျပင္ဆင္ ညႇိႏိႈင္းမႈဆုိင္ရာ ပုံေသနည္းကုိ တက္တက္ၾကြၾကြ ဆန္႔က်င္ ကန္႔ကြက္ခဲ့ၾကၿပီး ၿခိဳးၿခံေခြၽတာေရးဆုိင္ရာ စီမံေဆာင္ရြက္မႈမ်ားက မလြဲဧကန္ ဖန္တီးသည့္ အေၾကာင္းခ်င္းရာမ်ားကုိသာ ႏုိင္ငံသားမ်ား ခံစားၾကရလိမ့္မည္ဟု ေထာက္ျပ ေျပာဆုိခဲ့ၾကပါသည္။

■ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ NGO မ်ား၏ အခန္းက႑ကုိ “ျပဳျပင္” ရန္ တရား၀င္ ႀကိဳးပမ္းမႈမ်ား

၁၉၉၀ ျပည့္ ႏွစ္ကုန္ပုိင္း၌ အလ်င္အျမန္ ေပၚေပါက္လာေသာ ကင္ညာ NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွ ေခါင္းေဆာင္တစ္ခ်ဳိ႕သည္ တုိင္းျပည္အႏွံ႔အျပားရွိ NGO မ်ား၏ လုပ္ငန္းေဆာင္တာမ်ားကုိ ညႇိႏိႈင္း ေဆာင္ရြက္ရန္ ရည္ရြယ္သည့္ စီစဥ္ေရးဆြဲခဲ့ၿပီးေသာ ဥပေဒကုိ နားလည္ သေဘာေပါက္ လာခဲ့ၾကပါသည္။ ထုိျဖစ္ရပ္မွာ ယခင္က ေပၚေပါက္ခဲ့ဖူးသည့္ ျဖစ္ရပ္မ်ား၏ အက်ဳိးဆက္ကုိ အလုိေလ်ာက္ အဆက္မျပတ္ တုံ႔ျပန္မႈပင္ျဖစ္ၿပီး NGO မ်ား၏ အခန္းက႑ကုိ အငုိက္မိ သြားေစခဲ့ပါသည္။

လြန္ခဲ့ေသာႏွစ္မ်ားက ကင္ညာႏုိင္ငံအေၾကာင္း ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကသည့္ ပဲရစ္ကလပ္ အစည္းအေ၀းမ်ား၌ အလွဴရွင္ႏုိင္ငံမ်ား အသုိင္းအ၀ုိင္းအေနျဖင့္ ကင္ညာႏုိင္ငံ၏ စီးပြားေရး စီမံခန္႔ခြဲပုံမ်ားအား သေဘာမက်ၾကေၾကာင္း အစည္းအေ၀း လာတက္ခဲ့သည့္ ကင္ညာႏုိင္ငံမွ ကုိယ္စားလွယ္အဖြဲ႕ကုိ အသိေပး ေျပာၾကားခဲ့ၾကပါသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ လူသားခ်င္း စာနာေထာက္ထားမႈဆုိင္ရာ လုိအပ္ခ်က္မ်ားအတြက္ လုိအပ္သည့္ အကူအညီ အေထာက္အပံ့မ်ားကုိ NGO က႑မွတစ္ဆင့္ လမ္းေၾကာင္း ေဖာ္ေဆာင္သြားမည့္ ဆုံးျဖတ္ခ်က္ ခ်မွတ္ေစေရးသုိ႔ ဦးတည္သြားေစခဲ့ပါသည္။ ယင္းအခ်က္ေၾကာင့္ပင္ ကင္ညာႏုိင္ငံ ေခါင္းေဆာင္ပုိင္းမွ NGO မ်ား၏ အခန္းက႑ကုိ ႐ုတ္တရက္ ဆုိသကဲ့သုိ႔ စိတ္ပါ၀င္စား လာေစခဲ့ၿပီး မည္သူမည္၀ါတုိ႔က မည္ကဲ့သုိ႔ လုပ္ကုိင္ ေဆာင္ရြက္ေနၾကၿပီး ေငြေၾကးစီးဆင္းမႈမ်ားကုိ မည္သုိ႔ စီမံခန္႔ခြဲေလ့ ရွိၾကသနည္းဟူေသာ ေမးခြန္းမ်ားလည္း ေပၚေပါက္လာခဲ့ပါသည္။ ကင္ညာအစုိးရ အရာထမ္းမ်ား အေနျဖင့္လည္း အဆုိပါ ေမးခြန္းမ်ားကုိ အေျဖရွာရန္ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ၾကၿပီးေနာက္ အျခားတုိင္းျပည္မ်ားမွ အႀကံဉာဏ္ ရယူခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ႏုိင္သည့္ NGO မ်ားကုိ “ထိန္းခ်ဳပ္ရမည္”ဟူသည့္ အခ်က္ကုိ သိရွိလာခဲ့ၾကပါသည္။ ထုိ႔ေနာက္ NGO မ်ား လက္ခံရရွိသည့္ ရန္ပုံေငြ အေထာက္အပံ့ ႏွင့္ သူတုိ႔၏ လႈပ္ရွားမႈမ်ားကုိ ေစ့ေစ့စပ္စပ္ စိစစ္စစ္ေဆး ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္မည့္ ဥပေဒျဖစ္ေသာ NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ညႇိႏွိဳင္းပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ျခင္းဆုိင္ရာ ဥပေဒၾကမ္း (၁၉၉၀) ဖန္တီးမႈဆီသုိ႔ ဦးတည္သြားေစခဲ့ပါသည္။ ထုိဥပေဒၾကမ္းကုိ လႊတ္ေတာ္သုိ႔ အလ်င္စလုိ တင္သြင္းခဲ့ၿပီး လႊတ္ေတာ္၏ အတည္ျပဳမႈကုိလည္း လ်င္ျမန္စြာ ရရွိခဲ့သည့္ေနာက္ သမၼတ မြိဳင္း၏ သေဘာတူ ခြင့္ျပဳမႈကုိလည္း ရရွိခဲ့ပါသည္။ ထုိျဖစ္ရပ္မ်ား တျဖည္းျဖည္း ျပန္႔ကား လာသည့္ေနာက္ NGO အဖြဲ႕ငယ္မ်ားမွ ေခါင္းေဆာင္မ်ား စုစည္းကာ ထုိဥပေဒသစ္ႏွင့္ ယင္းဥပေဒ၏ အဂၤါမစုံသည့္ သေဘာသဘာ၀ကုိ အလ်င္အျမန္ ဆန္႔က်င္ကန္႔ကြက္ လာခဲ့ၾကပါသည္။ သူတုိ႔က NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အေနျဖင့္ လုပ္ငန္းလည္ပတ္ခြင့္ လုိင္စင္မ်ားကုိ ႏွစ္စဥ္ျပဳလုပ္ရျခင္း၊ မိမိတုိ႔၏ လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ေဆာင္၍ မျဖစ္ႏုိင္ေတာ့ေလာက္ေအာင္ ျပဳလုပ္ထားသည့္ ဗ်ဴ႐ုိကေရစီ စနစ္အရ လုိအပ္ခ်က္ အမ်ားအျပား ဖန္တီးထားျခင္း စသည့္ စည္းမ်ဥ္းစည္းကမ္း မ်ားကုိလည္း ကန္႔ကြက္ခဲ့ၾကပါသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ညႇိႏိႈင္း ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္းဆုိင္ရာ အက္ဥပေဒ (၁၉၉၀) ေပၚေပါက္လာၿပီးေနာက္ ဆန္႔က်င္ကန္႔ကြက္ တုံ႔ျပန္ခဲ့ၾကသည့္ NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏အေၾကာင္းမွာ မွတ္သားဖြယ္ရာ ျဖစ္သည္။ ထုိစဥ္က INGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အပါအ၀င္ ကြဲျပားျခားနားေသာ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအၾကား မဟာဗ်ဴဟာႏွင့္ နည္းဗ်ဴဟာမ်ားကုိ အတုိင္းအတာ တစ္ခုအထိ ခ်မွတ္ က်င့္သုံးႏုိင္ခဲ့ၿပီး စုစည္းညီၫြတ္မႈႏွင့္ အျပန္အလွန္ အမွီသဟဲျပဳသည့္ စိတ္ခံစားမႈမ်ဳိးကုိလည္း ရရွိေစခဲ့ပါသည္။

တုိင္းျပည္ကုိ ၃၉ ႏွစ္တာ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့သည့္ ကင္ညာအမ်ဳိးသား အာဖရိကန္သမဂၢ (KANU) အစုိးရ အာဏာလက္လြတ္ ဆုံး႐ႈံးခဲ့ရသည့္ေနာက္ ၂၀၀၂ ခုႏွစ္ ႏွစ္ကုန္ပုိင္း၌ အမ်ဳိးသားအဆင့္ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ား က်င္းပျပဳလုပ္ခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔ေနာက္ သမၼတ မာ၀ီကီဘာကီ ဦးေဆာင္သည့္ အစုိးရအဖြဲ႕သစ္ထံသုိ႔ ေခ်ာေမြ႕သည့္ အာဏာလႊဲေျပာင္းမႈ တစ္ရပ္လည္း ေပၚေပါက္လာခဲ့ရာ ေရြးေကာက္ပြဲ မက်င္းပမီ အခ်ိန္ကာလမ်ားတြင္လည္း တုိင္းျပည္တစ္ခုလုံးမွာ စစ္မွန္ေသာ အေျပာင္းအလဲအတြက္ ပြက္ေလာညံေအာင္ ေတာင္းဆုိခဲ့ၾကပါသည္။ အတုိက္အခံ ႏိုင္ငံေရးအဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္လည္း တုိင္းျပည္ကုိ အုပ္ခ်ဳပ္ေနသည့္ ပါတီကုိ အႏုိင္ရရွိေရးအတြက္ စည္းလုံးညီၫြတ္ၾကရန္ တုိက္တြန္းခဲ့ၾကၿပီး တစစီၿပိဳကြဲေနေသာ အတုိက္အခံ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္လည္း ဤတစ္ႀကိမ္အတြက္ သေဘာတူညီမႈ ရခဲ့ၾကပါသည္။ အေျပာင္းအလဲအတြက္ တြန္းအားေပးရာ၌ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္လည္း အဓိကက်သည့္ အခန္းက႑မွ ပါ၀င္ခဲ့ၾကသျဖင့္္ ေနာက္ဆုံးတြင္ ယခုကဲ့သုိ႔ေသာ ေရြးေကာက္ပြဲ ျဖစ္ေပၚလာခဲ့ျခင္းပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ထုိစဥ္က ကမာၻလုံးဆုိင္ရာ စစ္တမ္းေကာက္ယူမႈအရ ကင္ညာႏိုင္ငံသားမ်ားမွာ ကမာၻေပၚ၌ အေကာင္းအျမင္ဆုံးသူမ်ား ျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ရွိခဲ့ရပါသည္။

■ ကင္ညာ အမ်ဳိးသား အာဖရိကန္သမဂၢ (KANU) ေနာက္ပုိင္း အေျခအေနမ်ား

အစုိးရသစ္ ဖြဲ႕စည္းၿပီးေနာက္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအေနျဖင့္ မိမိတုိ႔ႏွင့္အတူ ကာလရွည္ၾကာ ရပ္တည္လာေသာ ေခါင္းေဆာင္မ်ားမွာ အုပ္ခ်ဳပ္စီမံခန္႔ခြဲေရး စနစ္သစ္၌ အေရးပါ အရာေရာက္ေသာ ရာထူးေနရာမ်ားတြင္ ခန္႔အပ္ ခံၾကရသည္ကုိ ေတြ႕ျမင္လာခဲ့ရသည္။ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအေပၚ တုိက္႐ုိက္ ႐ုိက္ခတ္မႈလည္း ျဖစ္ခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔အျပင္ အစုိးရအဖြဲ႕သစ္အတြင္းသို႔ ေရာက္ရွိသြားေသာ NGO  အဖြဲ႕ေခါင္းေဆာင္မ်ား၏ ၿပီးခဲ့ေသာ အေျပာင္းအလဲေနာက္ပုိင္း အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေခါင္းေဆာင္သစ္ အဖြဲ႕မ်ားမွာလည္း ႐ုတ္တရက္ဆုိသလုိ ထင္ရွားေက်ာ္ၾကား ေရပန္းစားလာ ခဲ့ပါသည္။

အဆုိပါ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေခါင္းေဆာင္သစ္မ်ားမွာ အမ်ားေမွ်ာ္လင့္ထားသည့္အတုိင္း “အျခားသူမ်ား၏ ကုိယ္စား စီမံခန္႔ခြဲေပးသူ”မ်ားအျဖစ္ စတင္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾကၿပီး အစုိးရထံမွ တာ၀န္ယူမႈ၊ တာ၀န္ခံမႈတုိ႔ကုိ ေတာင္းဆုိလာခဲ့ၾကပါသည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း အစုိးရသစ္မွ အရာထမ္းမ်ားသည္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကုိ မဟာမိတ္အျဖစ္ ထိေတြ႕ ဆက္ဆံျခင္းထက္ ယခင္က သူတုိ႔ပင္ ဦးေဆာင္ခဲ့ေသာ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအေပၚ ပဋိပကၡဆန္ေသာ ခ်ဥ္းကပ္မႈမ်ဳိးကုိ ခ်မွတ္ က်င့္သုံးခဲ့ၾကပါသည္။  ထုိ႔ေနာက္ “ေသြးခြဲအုပ္ခ်ဳပ္သည့္  နည္းဗ်ဴဟာ”ကုိလည္း  က်င့္သုံးခဲ့ၿပီး  “ဖြံ႕ၿဖိဳးတုိးတက္မႈဆုိင္ရာ လုပ္ငန္းမ်ား ေဆာင္ရြက္သည့္ NGO”  အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ “အေျခခံ လူ႔အခြင့္အေရးမ်ားကုိ အကာအကြယ္ေပးေနသည့္ NGO” အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အတုိက္အခံျပဳ ဆန္႔က်င္ေစရန္ ဖန္တီးခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ အဆုံးသတ္တြင္မူ သူတုိ႔တစ္ေလွ်ာက္လုံး ရည္ရြယ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ဟန္ရွိသည့္ NGO  မ်ားႏွင့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွာ အားနည္းခ်ိနဲ႔လာၿပီး အမွန္တကယ္ တစစီ ၿပိဳကြဲသြားခဲ့ရပါသည္။

၂၀၀၉ ခုႏွစ္၌ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအေနျဖင့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ အဆုံးစြန္ေသာ ရည္မွန္းခ်က္မ်ားကုိ ပုိင္းျခား သတ္မွတ္ရန္ႏွင့္ အေထာက္အကူျပဳႏုိင္မည့္ ပတ္၀န္းက်င္တစ္ခု ဖန္တီးႏုိင္ေရးအတြက္ ဥပေဒအျဖစ္ မည္ကဲ့သုိ႔ ရွင္းလင္းေဖာ္ထုတ္ ေျပာဆုိသင့္ေၾကာင္း ေရွ႕အလားအလာမ်ားကုိ ေဆြးေႏြးမႈတစ္ခု အစျပဳခဲ့ပါသည္။ ထုိစဥ္က ေဆြးေႏြးမႈမ်ားမွာ ပါ၀င္ ေဆြးေႏြးလုိသူတုိင္းအတြက္ တံခါးဖြင့္ေပးထားၿပီး အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားကုိ လမ္းၫႊန္ေပးမည့္ အေျခခံနိယာမ သေဘာတရားမ်ားႏွင့္ ႏႈန္းစံတန္ဖုိးမ်ားကုိ စတင္ ေဖာ္ထုတ္ ႏိုင္ခဲ့ပါသည္။

အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအနက္ တုိးတက္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းအမ်ားစုမွာ တုိင္းျပည္၏ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒဆုိင္ရာ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး လုပ္ငန္းစဥ္၌ တက္တက္ၾကြၾကြ တညီတၫြတ္တည္း ပါ၀င္ခဲ့ၾကရာ ေနာက္ဆုံး၌ ၂၀၁၀ ျပည့္ႏွစ္၊ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒကုိ အတည္ျပဳ ျပ႒ာန္းႏုိင္သည့္ ေအာင္ပြဲဆီသုိ႔ ဦးတည္သြားေစခဲ့ပါသည္။ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒ၏ အေျခခံက်ေသာ အေၾကာင္းခ်င္းရာမ်ားတြင္ ၿဗိတိသွ် ကုိလုိနီစနစ္ေဟာင္းအတုိင္း က်င့္သုံးေနေသးသည့္ သမၼတ႐ုံး၏ အုပ္ခ်ဳပ္မႈအာဏာကုိ ေလ်ာ့နည္းေအာင္ ျပဳလုပ္ထားျခင္း၊ အျမင့္ဆုံးေသာ အုပ္ခ်ဳပ္မႈအာဏာသည္ ျပည္သူ႕ထံမွ ဆင္းသက္သည္ဟူေသာ သေဘာတရားကုိ လက္ကုိင္ထားစဥ္မွာပင္ သင့္ေလ်ာ္သည့္ အျပန္အလွန္ ထိန္းေက်ာင္းမႈမ်ားကုိ ထည့္သြင္းထားျခင္း စသည့္ အခ်က္မ်ား ပါ၀င္သည့္အျပင္ ဗဟုိမွအာဏာကုိ လက္ေအာက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားသုိ႔ ခြဲေ၀ေပးသည့္ အာဏာခြဲေ၀ က်င့္သုံးျခင္းကုိလည္း အဆုိပါ အေျခခံဥပေဒသစ္အရ ခ်မွတ္ က်င့္သုံးႏုိင္ခဲ့ပါသည္။ မ်ားမၾကာမီ ယင္းအခ်က္မ်ားသည္ ကင္ညာႏုိင္ငံသားမ်ား၏ ဥပေဒျဖစ္လာၿပီး NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ကမကထျပဳ ဦးေဆာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္သည့္ အခြင့္အလမ္းလည္း ရရွိလာေစခဲ့ပါသည္။ ထုိ႔အျပင္ လႊတ္ေတာ္တြင္လည္း NGO မ်ားႏွင့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအတြက္ အေထာက္အကူ ျပဳႏုိင္မည့္ ပတ္၀န္းက်င္တစ္ခု ဖန္တီးႏုိင္မည့္ ဥပေဒတစ္ခု ျဖစ္လာေစပါသည္။ ထုိ႔ေနာက္ ယင္းအယူအဆအတုိင္း စနစ္တက် အရွိန္မပ်က္ ဆက္သြားေနခဲ့ၿပီး ဆန္႔က်င္ကန္႔ကြက္မႈမ်ား ရွိခဲ့ေသာ္လည္း အမ်ားျပည္သူ အက်ဳိးအျမတ္ရွိေစမည့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားဆုိင္ရာ ဥပေဒၾကမ္း/ PBO (2012)  ေပၚေပါက္လာေစသည့္ စစ္မွန္ေသာ လမ္းေၾကာင္းဆီသုိ႔ ဦးတည္ သြားေစခဲ့ပါသည္။

■ ဖိအားသစ္မ်ားေအာက္၌ ႐ုန္းကန္ ရွင္သန္ရျခင္း

အေစာပုိင္းက ေဖာ္ျပခဲ့သည့္အတုိင္း အသစ္ျပ႒ာန္းလုိက္သည့္ ဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒအရ က်င္းပျပဳလုပ္ေသာ အေထြေထြ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားကုိ ၂၀၁၃ ခုႏွစ္၊ မတ္လ၌ ကင္ညာႏုိင္ငံတြင္ က်င္းပျပဳလုပ္ခဲ့ၿပီး ေရႊရတုကာလ ၫြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႕ အာဏာရလာခဲ့ပါသည္။ ေရႊရတုကာလ ၫြန္႔ေပါင္းအဖြဲ႕၏ ေရြးေကာက္ပြဲ ေၾကညာစာတမ္းတြင္ ေပးကမ္းစြန္႔ႀကဲျခင္းဆုိင္ရာ ဥပေဒျပ႒ာန္းမည္ဟူေသာ အခ်က္လည္း ပါ၀င္ခဲ့သည္။ ထုိကဲ့သုိ႔ေသာ ဥပေဒမ်ဳိးမွာ ယေန႔အခ်ိန္အထိ ၿဗိတိန္၌ က်င့္သုံးလ်က္ ရွိေနေသးၿပီး အစုိးရအဖြဲ႕ႏွင့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ အျပန္အလွန္ ဆက္ဆံေရးကုိ ထိန္းေက်ာင္းရန္အတြက္ ျဖစ္ပါသည္။ ထုိ႔ျပင္ ေရႊရတုကာလ ၫြန္႔ေပါင္းအစုိးရ အေနျဖင့္ PBO အက္ဥပေဒကုိ လက္ခံ ခြင့္ျပဳလိမ့္မည္ မဟုတ္ဟု ရွင္းလင္းစြာ ယူဆႏုိင္ၿပီး မည္သုိ႔ပင္ျဖစ္ေစ အေရးပါသည့္ ယူဆခ်က္ႏွစ္ခု အသက္၀င္လာခဲ့ပါသည္။

ယင္းအခ်က္ ႏွစ္ခ်က္မွာ-

(၁) သမၼတႏွင့္ ဒုတိယသမၼတမ်ားကုိ ႏုိင္ငံတကာ ရာဇ၀တ္မႈဆုိင္ရာ တရား႐ုံးမွ တရားစြဲဆုိထားျခင္းကုိ ရင္ဆုိင္ေျဖရွင္းေနရဆဲ အရွိတရားႏွင့္

(၂) ၂၀၀၇ ေရြးေကာက္ပြဲေနာက္ပုိင္း အၾကမ္းဖက္မႈမ်ားကုိ ခံစားခဲ့ရသူမ်ားအတြက္ ရသင့္ရထုိက္ေသာ တရားမွ်တမႈ ရရွိေစရန္ တက္ၾကြစြာ ေထာက္ခံေနသည့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းအခ်ဳိ႕၏ လူ႕အခြင့္အေရးဆုိင္ရာ ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္မႈမ်ား စသည္တုိ႔ပင္ ျဖစ္ပါသည္။

ထုိအရွိတရားမ်ားမွာ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ေရႊရတုကာလ အစုိးရအဖြဲ႕ကုိ အတုိက္အခံျပဳ ဆန္႔က်င္မႈပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ေနာက္ဆက္တြဲ အက်ိဳးဆက္မွာ ေရႊရတုကာလ အစုိးရအဖြဲ႕အေနျဖင့္ PBO အက္ဥပေဒ စတင္ရန္ထက္ ယင္းဥပေဒ၏ ပုဒ္မမ်ားကုိ ေျပာင္းလဲရန္ တက္တက္ၾကြၾကြ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ျခင္းပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ထုိအေျပာင္းအလဲမ်ားအနက္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားသည္ ျပည္ပႏုိင္ငံမ်ားထံမွ ေငြေၾကး အေထာက္အပံ့ကုိ သူတုိ႔ ဘတ္ဂ်က္ စုစုေပါင္း၏ ၁၅ ရာခုိင္ႏႈန္းထက္ မပုိေစရဟူေသာ ဥပေဒ အႀကံျပဳခ်က္လည္း ပါ၀င္ခဲ့သည္။ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကုိ ဘ႑ာေရးအရ အင္အားခ်ိနဲ႔ သြားေစရန္ ရည္ရြယ္သည့္ လုပ္ေဆာင္မႈတစ္ခုပင္ ျဖစ္ပါသည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွာ ကံေကာင္းေထာက္မစြာျဖင့္ ယင္းအခ်က္ကုိ ျငင္းဆန္ပယ္ခ် ႏိုင္ခဲ့ၾကပါသည္။ ထုိ႔ျပင္ လႊတ္ေတာ္ အမတ္မ်ား၏ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ေလာ္ဘီလုပ္ဆြယ္ တရားေဟာမႈမ်ားႏွင့္ ယင္းဥပေဒ ေအာင္ေအာင္ျမင္ျမင္ ျပ႒ာန္းႏုိင္ေရးအတြက္ ေမွ်ာ္မွန္းထားေသာ အေျပာင္းအလဲမ်ား၏ ျဖစ္ႏုိင္ေသာ အက်ဳိးသက္ေရာက္မႈမ်ားကုိ ရွင္းလင္းေျပာဆုိရန္ အခ်ိန္ယူခဲ့ရပါသည္။ မည္သုိ႔ပင္ျဖစ္ေစ ယင္းေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားမွာ ဥပေဒျပ႒ာန္းမည့္ ကိစၥရပ္၏ အဆုံးသတ္ေတာ့ မဟုတ္ပါေပ။ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားမွ ထုိအက္ဥပေဒကုိ မူလပုံစံအတုိင္းသာ အစျပဳရန္ တသမတ္တည္း ဖိအားေပးမႈမ်ား ရွိလင့္ကစား အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ တာ၀န္ရွိသည့္ အစုိးရအဖြဲ႕၏ အတြင္းေရးမွဴးက အျခားနည္းလမ္းမ်ားျဖင့္ ဥပေဒကုိ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲရန္ ေရွ႕ဆက္ ေဆာင္ရြက္ခဲ့ပါသည္။

အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအတြက္ ေနာက္ထပ္ ၿခိမ္းေျခာက္မႈ တစ္ခုမွာ NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ညႇိႏိႈင္းပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ေရးဆုိင္ရာ အက္ဥပေဒ (၁၉၉၀) အရ အစုိးရက ခန္႔အပ္ ဖြဲ႕စည္းေပးထားသည့္ NGO ဘုတ္အဖြဲ႕ပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္ ေအာက္တုိဘာလ၌ ဘုတ္အဖြဲ႕က NGO အဖြဲ႕အစည္း ၉၅၇ ဖြဲ႕ကုိ ဘ႑ာေရးဆုိင္ရာ အစီရင္ခံစာမ်ား ေပးပုိ႔ရန္ ပ်က္ကြက္သည့္အတြက္ အသင္းအဖြဲ႕ မွတ္ပုံတင္ထားျခင္းမွ ပယ္ဖ်က္ပစ္မည္ဟု ၿခိမ္းေျခာက္လာခဲ့ပါသည္။ ထုိအမည္စာရင္းထဲတြင္ ပါ၀င္သည့္ အဖြဲ႕အစည္းအမ်ားစုက ယင္းစြပ္စြဲခ်က္ကုိ ျငင္းပယ္ခဲ့ၾကေသာ္လည္း ပုိ၍ အသုံး၀င္ေသာ ရည္မွန္းခ်က္၊ ရလဒ္မ်ား ေပၚထြက္လာေစရန္ အခ်ိန္ႏွင့္ လူအင္အား လိုအပ္ေၾကာင္း တုံ႔ျပန္ေတာင္းဆုိ ခဲ့ၾကပါသည္။

ထုိႏွစ္အတြင္းမွာပင္ အစြန္းေရာက္ အၾကမ္းဖက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားထံသုိ႔ ေငြေၾကး အေထာက္အပံ့ ေပးေနသည္ဟု သံသယရွိေသာ တစ္သီးပုဂၢလ လူပုဂၢိဳလ္မ်ားႏွင့္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ စာရင္းကုိ ကင္ညာ ကာကြယ္ေရး၀န္ႀကီးက ထုတ္ျပန္ ေၾကညာခဲ့ပါသည္။ ထုိစာရင္းထဲတြင္ ထင္ရွားသည့္ NGO အဖြဲ႕အစည္းႀကီး ႏွစ္စ္ခုလည္း ပါ၀င္ေနခဲ့သည္။ ထုိအဖြဲ႕အစည္း ႏွစ္ခုမွာ သီးျခား လြတ္လပ္စြာ ထိန္းသိမ္း ၾကပ္မတ္သည့္ အာဏာပုိင္မ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္း၍ တရား႐ုံးျပင္ပ ေသဒဏ္ စီရင္ျခင္းမ်ားႏွင့္ လူေပ်ာက္မႈမ်ားကုိ စုံစမ္း ေဖာ္ထုတ္ေနေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား ျဖစ္ၾကပါသည္။ သုိ႔ေသာ္လည္း သူတုိ႔၏ ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားကုိ ဖိႏွိပ္ ပိတ္ပင္သည့္ကိစၥရပ္မ်ားမွာ တရား႐ုံး၏ သင့္ေလ်ာ္သည့္ စီရင္ဆုံးျဖတ္ခ်က္ျဖင့္ပင္ ၿပီးဆုံးသြားခဲ့ရသည္။ NGO အဖြဲ႕အစည္းမ်ား အေနျဖင့္လည္း မိမိတုိ႔၏ ပင္မ မ႑ိဳင္လုပ္ငန္း တာ၀န္မ်ားကုိ တရားဥပေဒဆုိင္ရာႏွင့္ ဗ်ဴ႐ုိကရက္ တုိ႔၏ ထုိးႏွက္ တုိက္ခုိက္မႈမ်ားမွ ေနာက္ထပ္တစ္ႀကိမ္ ေက်ာ္လႊားႏုိင္ခဲ့ျခင္းပင္ ျဖစ္ပါသည္။

PBO အက္ဥပေဒ အစျပဳမႈမွာ ကင္ညာမွ NGO အသုိင္းအ၀ုိင္း၏ အႏၱိမ ရည္မွန္းခ်က္ျဖစ္ၿပီး မၿပီးဆုံးႏုိင္ေသးသည့္ ဇာတ္လမ္း တစ္ပုဒ္အျဖစ္ ရွိေနဆဲပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ထုိ႔ျပင္ NGO အဖြဲ႕မ်ား၏ ေခါင္းေဆာင္ပုိင္း အေနျဖင့္ စီစဥ္ထားေသာ လုပ္ငန္းစဥ္မ်ားကုိ အစုိးရက လုိက္နာ ေစာင့္ထိန္းေစရန္ ဖိအားေပးသည့္ တရား႐ုံးဆုိင္ရာ ေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ားကုိ ေျဖရွင္းရမႈမ်ားလည္း မေရမတြက္ႏုိင္ေအာင္ ရွိခဲ့ပါသည္။ PBO အက္ဥပေဒကုိ ေျပာင္းလဲရန္ အစုိးရ၀န္ႀကီးဌာနမ်ားမွ တစ္ဆင့္ လွ်ဳိ႕၀ွက္ႀကံစည္သည့္ အစီအစဥ္မ်ားကုိလည္း မ်က္ျမင္ေတြ႕ရွိခဲ့ရၿပီး အက္ဥပေဒ အစျပဳေရး ႀကိဳးပမ္းမႈကုိ ေခ်မႈန္းရန္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။ ယခုေဆာင္းပါး ေရးသားေနသည့္ အခ်ိန္၌ပင္ အစုိးရ အရာထမ္းမ်ား အေနျဖင့္ တရား႐ုံး၏ ညႊန္ၾကားခ်က္မ်ားအတုိင္း ဥပေဒကုိ စတင္က်င့္သုံးရန္ ပ်က္ကြက္ေနဆဲ ျဖစ္သည္။ တရား႐ုံး၏ ေရွ႕ေမွာက္၌ပင္ ႐ုံးေတာ္ကုိ မထီမဲ့ျမင္ျပဳမႈမ်ား ရွိေနပါေသးသည္။

လက္ရွိ တည္ရွိေနဆဲ ေနရာလပ္မ်ားကုိ ကာကြယ္ရန္ ဆက္လက္ ႀကိဳးပမ္း အားထုတ္မႈမ်ားကုိ ယင္းရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ပင္ ဖန္တီးထားသည့္ ၫြန္႔ေပါင္းဖြဲ႕စည္းမႈမွ တစ္ဆင့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက ဦးေဆာင္ေနသည္မွာ သိသာထင္ရွားပါသည္။ ထုိ႔ျပင္ ေရွ႕ဆက္ ႐ုန္းကန္ လႈႈပ္ရွားႏုိင္ေစရန္အတြက္ “စုစည္းညီၫြတ္မႈႏွင့္ အျပန္အလွန္ အမွီသဟဲျပဳမႈ”ကုိ ထပ္ေလာင္း အားျဖည့္ေပးရန္လည္း လုိအပ္ပါသည္။ ကင္ညာ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ေခါင္းေဆာင္မ်ားက ဦးေဆာင္သည့္ ယင္းႀကိဳးပမ္း အားထုတ္မႈမ်ားမွာ လူသိနည္းေနေသးေသာ္လည္း ႏုိင္ငံတကာမွ အရပ္ဘက္အဖြဲ႕အစည္းမ်ားက တက္တက္ၾကြၾကြ ေထာက္ခံေနၾကပါသည္။ ထုိ႔အတူ မဟာမိတ္ၫြန္႔ေပါင္း ဖြဲ႕စည္းျခင္းအားျဖင့္ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ ျပင္းျပေသာဆႏၵ၊ ရည္မွန္းခ်က္မ်ားကုိ ပုိမုိေကာင္းမြန္စြာ အဓိပၸာယ္ ဖြင့္ဆုိရန္အတြက္လည္း အေထာက္အကူ ေပးႏုိင္လိမ့္မည္ ျဖစ္ပါေတာ့သည္။

■ စာညႊန္း

၁ – CSO ဟူေသာ ေ၀ါဟာရမွာ အရပ္ဘက္ အဖြဲ႕အစည္းမ်ားကုိ ရည္ၫႊန္းျခင္းျဖစ္ၿပီး အစုိးရ မဟုတ္ေသာ အဖြဲ႕အစည္းမ်ား (NGOs) လူထုလူတန္းစား အေျချပဳအဖြဲ႕အစည္းမ်ား၊ အႀကံေပးအဖြဲ႕မ်ား ပါ၀င္၍ ယခု ေဆာင္းပါးပါ NGO ႏွင့္ အျခားအဖြဲ႕အစည္းမ်ားကုိ ရည္ညႊန္းရာ၌ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ အသုံးျပဳထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။

၂  – “ဟာရမ္ဘီ” ဆုိသည္မွာ “အတူတကြ ႐ုန္းကန္ၾကစုိ႔” ဟု အဓိပၸာယ္ရၿပီး ေစတနာ႔၀န္ထမ္း၀ါဒႏွင့္ ေပးသင့္ေပးထုိက္သည့္ အလွဴဒါနျပဳ၊ ကုသုိလ္ျဖစ္လွဴဒါန္းမႈမ်ားကုိ အားေပးရန္ ကန္ယက္တာ တီထြင္ထားသည့္ စကားလုံး ျဖစ္ပါသည္။

၃ – The Standard, “Kenyans Most Optimistic People on Earth, Survey Says,” Jan. 21, 2003.

အက္ဇရာ အမ္ဘုိေဂၚရီ၏ ႐ႈေထာင့္အျမင္ကို စည္သူေက်ာ္ ဘာသာျပန္ဆိုသည္။

In search of an enabling environment – the Kenyan CSO struggle to date

By Ezra Mbogori

This article is a brief reflection on the Kenyan scene in response to “Outlook of Rulers: Tactics for Controlling Civil Society Organizations and Protests” by Aung Thu Nyein in Myanmar Quarterly (Issue 2, 2017). The article examines civil society organizations (CSOs), including NGOs and think tanks, in Kenya from a historical perspective. One element of their success is the emergence a civic ethos, known as harambee, involving self-help and voluntarism. Kenyan CSOs have encountered various challenges, including the domination of party in politics, post-election violence in 2007, political polarization, and a significant role by foreign donors in domestic economic policies. In particular, CSOs have encountered efforts by the state to “tame” them. This involves the use of laws to exercise influence over CSO and efforts to divide them. One effective response by Kenyan CSOs was their to resist legal maneuvers to reign in their authority. An element of their success in addressing these challenges is their development of linkages and formation of coalitions among CSOs.

Share.

About Author

Ezra Mbogori

အကီဘာအူဟာကီ ေဖာင္ေဒးရွင္း၏ အမႈေဆာင္ ဒါ႐ိုက္တာ ျဖစ္သည္။

Leave A Reply